Elektrik Elektronik Mühendisliği Ödev Yaptırma: Elektrik Tesisat Projelerinde Standartlara Uyum

Bir elektrik tesisatı yalnız akımın bir noktadan diğerine akması değildir; can ve mal güvenliği, yasal uygunluk, yangın riski, işletme sürekliliği ve denetim geçişi gibi çok katmanlı gereksinimlerin tamamını karşılamak zorundadır. Laboratuvarda yanan bir ampul bir demodur; o devrenin TS EN/IEC standartları, topraklama–eşpotansiyel, kısa devre dayanımı, kaçak akım koruma, selektivite, yangın durdurucu yalıtım, proje–saha–dökümantasyon tutarlılığı gibi unsurlarla belgelenmesi ise bir tesisat projesidir.
Bu kapsamlı rehber, ödev/dönem projelerinde ve gerçek saha uygulamalarında elektrik tesisatlarını standart uyumlubiçimde tasarlamanız için adım adım bir yol haritası sunar: normatif çerçeve, enerji kalitesi ve koruma koordinasyonu, kablo–kanal–seçim–boyutlandırma, kısa devre ve gerilim düşümü hesapları, topraklama ve eşpotansiyel, SPDs (parafudr), RCD/AFDD seçimi, ATEX/yangın/sivil savunma gereklilikleri, dokümantasyon ve test prosedürleri, tipik hatalar–vaka analizleri. Her alt başlık altında uygulamalı örnek, kontrol listesi ve ölçülebilirkriterler bulacaksınız.

1) Normatif çerçeveyi haritalayın: Hangi standart, hangi kapsam?

Temel referanslar: TS EN 60364 / IEC 60364 (düşük gerilim tesisleri), TS EN 61439 (alçak gerilim panoları), TS EN 62305 (yıldırımdan korunma), TS EN 61643 (parafudr), TS EN 50522 (topraklama), ilgili yapı–yangınyönetmelikleri ve iş sağlığı–güvenliği.
Alan özel standartlar: Hastaneler (IEC 60364-7-710), veri merkezleri (TIA-942 referanslı elektriksel düzen & IEC 60364-5-54), endüstriyel makine (EN 60204-1), patlayıcı ortamlar (ATEX 2014/34/EU, IEC 60079).
Ürün standartları: Kablo (EN 50525/60228, CPR), şalter–koruma (EN 60898-1 / EN 60947-2), RCD (EN 61008/61009), AFDD (EN 62606).
Kontrol listesi: Projenin başında “Uygulanabilir Standartlar Matrisi” hazırlayın; her bir gerekliliğe teknik referans + sayfa/klauz atayın.

2) Proje yaşam döngüsü: İhtiyaç programından kabul testine

İhtiyaç–yük programı: Kademeli büyüme, kritik yükler, yedekleme stratejisi.
Tek hat şeması: Beslemeler, kaynaklar (şebeke/jeneratör/UPS), ana–tali panolar, koruma cihazları, topraklama–eşpotansiyel.
Kısa devre–selektivite–enerji koordinasyonu: Şalter–sigorta eğrileri, I²t, termik–manyetik eşleşme.
Kablo–kanal–kesit–gerilim düşümü: Isı, grup düzeltme katsayıları, döşeme yöntemi.
Topraklama & SPD: TT/TN/IT sistem seçimi, topraklama direnci hedefi, parafudr sınıfları.
Yangın ve kaçış: Yangın durdurucular, duman kontrolü, acil aydınlatma, ex-it.
Belgelendirme: Hesap çıktıları, ürün uygunluk beyanları, test–devreye alma protokolleri.

3) Besleme sistemi seçimi: TN, TT, IT—hangi topoloji, hangi senaryo?

TN-S/TN-C-S: Düşük topraklama empedanslı şehir şebekesi; işletme sürekliliği yüksek tesisler. PE/N ayrı (TN-S) EMC açısından avantajlıdır.
TT: Kaynağın topraklaması ve tesis topraklaması ayrı; RCD zorunlu; kırsal/dağınık yapılarda tercih.
IT: İzole sistem; hastane ameliyathaneleri, kritik prosesler—ilk arızada sistem çalışır, izleme zorunlu.
Mini Örnek: Küçük sanayi atölyesi için TN-C-S → tali panolarda TN-S; ofis–BT yükleri için TN-S önerilir.

4) Kısa devre hesabı ve cihazların kesme kapasitesi

Kaynak kısa devre akımı (I_k): Trafo gücü, kısa devre empedansı, kablo empedansları.
En kötü durumda (trafoya en yakın) en yüksek I_k, en uzakta en düşük I_k belirlenir; cihaz Icu/Ics seçimi üstten, minimum manyetik tetik alttan kontrol edilir.
Aşırı akım koruma cihazı: EN 60898 (minyatür şalter) vs EN 60947-2 (MCCB) kullanım yeri.
Kontrol: Panodaki her devre için I_k3φ / I_k1φ, cihaz kesme kapasitesi ≥ I_k; kablo termo-mekanik dayanımı(ad(i²t)) kontrolü.

5) Selektivite ve yedekleme: Sadece kesmek değil, doğru yerde kesmek

Zaman ve akım selektivitesi: Üst–alt cihazların eğrileri çakışmayacak; arıza alt devrede izole olur.
Yedek selektivite (back-up): Alt cihaz yetersizse üst cihazın I²t–let-through ile desteklemesi.
RCD selektivitesi: Tip S (zaman gecikmeli) üst kademede; tip A/AC/ B tipleri uygulamaya göre.
Vaka: Asansör beslemesinde tali RCD atıyor → üst kademede tip S, asansör sürücüde tip B RCD ile çözüm, kaçak akım harmonikleri kontrolü.

6) Gerilim düşümü ve kablo kesiti: Enerji verimi + güvenlik

Sınırlar: Aydınlatmada genellikle ≤ %3, priz/devrelerde ≤ %5 (yerel şartlara bakın).
Hesap: ∆V = I · (R·cosφ + X·sinφ) · L; uzun hatlarda reaktans etkisini unutmayın.
Sıcaklık ve grup düzeltme: Çoklu kablo demetlerinde akım taşıma kapasitesi düşer.
CPR (yangın performansı) ve halojensiz kablo gereksinimlerini gözetin.
Kontrol: Kritik motor hatlarında kalkış anı gerilim düşümü; haberleşme–yangın algılama hatlarında EMC–ayrım mesafesi.

7) Kablo güzergâhları, kanallar ve yangın durdurma

Güzergâh ayrımı: Güç–zayıf akım–yangın algılama hatları farklı tavalar/kanallar.
Yangın dayanımı: Acil aydınlatma, duman tahliye fanları gibi işletmeye devam etmesi gereken hatlar için E30/E60/E90 sınıfı kablo–taşıyıcı sistemi.
Duvar geçişleri: Yangın durdurucu mastik/kilit; ITI raporu.
Uygulama: BT sahalarında metal tavalarda topraklama–ekran sürekliliği; plastik kanallarda alev geciktirici sınıf.

8) Topraklama sistemi ve eşpotansiyel baralar

Hedef: Dokunma gerilimlerini güvenli sınırlara indirme; kaçak akım devrelerine düşük empedans.
Ana eşpotansiyel bara (MEB): PE, bina metalik tesisatları (su-gaz), paratoner, ekranlar; TS EN 50522 ilkeleri.
Topraklama direnci: Kaynak gücü, sistem tipi ve SPD sınıfına göre hedeflenir; ölçüm (4 kazıklı/çevrimsel).
Kontrol listesi: PE–N ayrımı, PEN sadece uygun kesit ve kuralda; RCD’li TT uygulamalarda sahadaki topraklama ölçümü mutlaka rapora girsin.

9) Aşırı gerilim koruması (SPD) ve yıldırımdan korunma

Sınıflar: Tip 1 (LPL bölgelerinde, yıldırım akımı), Tip 2 (ana pano–tali), Tip 3 (cihaz koruması).
Koordinasyon: Tip1→Tip2→Tip3 arasında enerji koordinasyonu ve mesafe kuralı; PE bağlantısı kısa (≤0.5 m ideal).
Veri hatları: RJ45/RS-485/Fieldbus için uygun düşük kapasitanslı koruma cihazları.
Vaka: Endüstriyel sahada PLC kartı arızaları; SPD koordinasyonu ve topraklama optimizasyonu sonrası yılda 0’a indi.

10) Kaçak akım, ark hatası ve koruma cihazları

RCD Tipleri:
- AC: Saf AC kaçak (klasik).
- A: AC + yarım dalga doğrultulmuş (evrensel).
- B: DC bileşen içeren yükler (sürücüler, PV inverter, EV şarj).
AFDD (Ark Hatası Algılayıcı): Seri ark (gevşek klemens/hasarlı kablo) kaynaklı yangın riskine karşı.
Test: RCD test butonu ve ölçüm cihazı ile tetik akımı–zamanı doğrulaması.
Kontrol: İnverter/sürücü devreleri varsa tip B RCD; ev–ofis prizlerinde tip A minimum.

11) Panolar (EN 61439): Tasarım–tip test–montaj disiplini

Busbar akım ve kısa devre dayanımı, sıcaklık artışı, IP/IK koruma sınıfı, form ayrımı (Form 2–4), etiketleme.
İç düzen: Nötr/PE baraları, kablo yolları, min. bükülme yarıçapı; alfanümerik etiket.
Tip test yerine tasarım doğrulaması (design verification) kabul edilen yöntemler; üretici beyanları dosyalanır.
Vaka: Aşırı ısınan pano: bakır kesit ve sıkma torkları yetersiz → termal kamera ve tork anahtarıyla saha düzeltmesi.

12) Harmonikler, kompanzasyon ve enerji kalitesi

Harmonik akımlar: 6 darbeli doğrultucular, VFD’ler—nötrde toplanan 3. harmoniklere dikkat.
Çözümler: Pasif filtre, 12 darbeli, aktif filtre, STATCOM; reaktif–harmonik koordinasyonu.
Gerilim dalgalanmaları, flicker, dengesizlik: Büyük motor başlatma için yumuşak yol verici/VFD.
Kontrol: Ana dağıtımda gerilim THD ≤ %8–10; hassas yüklerde daha sıkı; kompanzasyon panosu yangın/EMCkurallarına uygun.

13) Acil aydınlatma, kaçış ve güvenlik sistemleri

Normatif gereksinimler: Acil aydınlatma lux değerleri, özerk süre (genelde ≥ 1 saat), bloklar arası mesafe, piktogram görünürlüğü.
Besleme: Merkezi batarya / bağımsız armatür; yangın dayanımlı kablo ve şema.
Test–bakım: Otomatik fonksiyon testleri, haftalık–aylık kayıtlar.

14) ATEX ve tehlikeli ortamlar: Bölge–Ekipman–Koruma

Sınıflandırma: Bölge 0/1/2 (gaz), 20/21/22 (toz); sıcaklık sınıfı ve koruma tipi (Ex d, e, i, p…).
Ekipman seçimi: Kablo geçişleri, sızdırmazlık, potansiyel dengeleme.
Belge: Uygunluk sertifikaları, etiketlemeler, saha iş izinleri.

15) Yangın ve duman güvenliği ile elektriksel entegrasyon

Kesme mantığı: Yangın alarmı geldiğinde HVAC, asansör senaryosu—hangi panoda hangi kontaktör?
Duman kontrolü: Fanların yangına dayanımlı beslemesi, manuel–otomatik kumanda.
Kablo reaksiyonu: Düşük duman/halojensiz (LSZH), alev yayılım sınıfı (CPR).

16) Dokümantasyon: Denetimi kazanan klasör

Zorunlu çizimler: Tek hat, kablo güzergâh planı, pano içi yerleşim, topraklama şeması, SPD yerleşimi, ATEX zonlama (varsa).
Hesaplar: Kısa devre, gerilim düşümü, selektivite–enerji koordinasyonu, topraklama–direnç, harmonik–kompanzasyon.
Ürün beyanları: CE/DoC, test raporları, ATEX belgeleri, ISO sertifikaları.
Test protokolleri: İzolasyon, süreklilik, RCD tetik, işlevsel test, pano sıcaklık yükselmesi.
Ödev ipucu: “Uygulanabilir Standartlar Matrisi” ile her gerekliliği dokümanda bir numaraya bağlayın.

17) Saha testleri: “Çizildiği gibi yapıldı mı?”

Görsel–mekanik: Etiketleme, klemens sıkma torkları, kablo yolları, IP/IK koruma.
Elektriksel: İzolasyon direnci (megger), süreklilik (low-ohm), topraklama direnci, döngü empedansı, RCD testleri (I∆n–t).
Fonksiyonel: Jeneratör–ATS–UPS senaryoları; acil aydınlatma ve duman tahliye denemeleri.
Termal: IR kamera ile yük altında pano ve bağlantı sıcaklığı.

18) Örnek proje: 800 kVA trafo + ofis & atölye kampüsü

Besleme: 34.5/0.4 kV trafo, TN-S dağıtım; ana pano MCCB’ler, Tip 1+2 SPD.
Tali panolar: Ofis (BT yükleri, TN-S, RCD tip A), atölye (motorlar, VFD—harmonik analizi ve aktif filtre).
Kablolar: Çıkış OMXL (LSZH), E30 acil hatlar; gerilim düşümü %3–4 bandında.
Topraklama: Ring topraklama ≤ 2–5 Ω hedef; MEB bağlantıları.
Test: Kısa devre–selektivite raporları, RCD testleri, IR termal kabul.

19) Vaka–Hata analizi: “Gerçek dünyadan” üç ders

A) Sürekli atan RCD

Neden: İnverter sürücülerde DC kaçak; tip AC RCD kullanılmış.
Çözüm: Tip B RCD + PE–N karışması düzeltildi; problem bitti.

B) Yanlış selektivite nedeniyle ana şalter atması

Neden: Alt devrede MCB eğrisi C, üstte MCCB ayarı uygun değil; eğriler çakışıyor.
Çözüm: Zaman selektivitesi + I²t koordinasyonu; olay sadece alt devrede izole edilmeye başladı.

C) Pano içerisinde aşırı ısınma

Neden: Busbar kesit düşüklüğü ve kablo köprüleri; havalandırma yok.
Çözüm: Busbar yeniden boyut, hava kanalı–fan–filtre; IR termal testte 15–20 °C düşüş.

20) Yazılım araçları ve çıktı şablonları

Hesap yazılımları: Kısa devre–selektivite (koruma koordinasyonu), kablo kesiti–gerilim düşümü–ısı; harmonik simülasyonu.
CAD/BIM: Tek hat, pano yerleşim, kablo tavaları, yangın bölgelendirme; revizyon kontrolü şart.
Şablonlar: Tek hat PDF + hesap raporu + malzeme listesi (BOM) + ürün uygunluk dosyası + test–devreye alma protokolleri.

21) Enerji verimliliği ve ölçüm–izleme

Ölçüm noktaları: Ana pano ve tali panolarda MID/EN uyumlu sayaçlar; alt kırılımlar (aydınlatma, priz, HVAC).
Kayıp azaltma: Kojenerasyon/solar entegrasyonu, reaktif sınırın korunması, altyapı bakım.
Raporlama: Aylık kWh/yoğunluk, pik talep, güç katsayısı–ceza izleme.

22) Siber–fiziksel güvenlik ve SCADA/otomasyon entegrasyonu

Elektrik–OT ayrımı: MCC/MDP panoları ile otomasyon ağlarının fiziksel–mantıksal ayrımı.
SCADA: Kritik noktaların alarm–trend–raporları; ATS, jeneratör, UPS izlenir.
Güvenlik: OT VLAN, yedekli güç, siber güvenlik politikaları.

23) “Altın” kontrol listesi (ödev teslimine yapıştır)

Uygulanabilir Standartlar Matrisi ve referans sayfaları.
Tek hat şeması ve koruma koordinasyonu (selektivite eğrileri).
Kısa devre, gerilim düşümü, kablo kesiti raporu.
TN/TT/IT sistem seçimi ve gerekçesi.
Topraklama–eşpotansiyel planı ve ölçüm hedefleri.
SPD koordinasyonu (Tip 1/2/3) ve PE bağlantı uzunlukları.
RCD/AFDD tip–akım–zaman ayarları.
Panolar için EN 61439 doğrulama ve ısı yönetimi.
Yangın güvenliği: E30/E60/E90 hatlar, duvar geçişleri.
ATEX/özel alanlar için zon–ekipman listesi.
Enerji kalitesi: harmonik–reaktif analiz ve çözüm.
Test–devreye alma protokolleri ve IR termal rapor.
As-built çizimler ve revizyon kayıtları.
Ürün uygunluk beyanları ve etiketleme.

24) Sık yapılan hatalar ve hızlı çözümler

PE–N karışması: RCD’lerin anlamsız atması → N/PE ayrımını pano–saha boyunca doğrula.
Yetersiz selektivite: Küçük arızada ana şalter atıyor → eğri koordinasyonu yap, üstte zaman gecikmesi.
Gerilim düşümü ihlali: İnce–uzun hat → kesit büyüt, kompakt güzergâh ya da yerel dağıtım.
SPD yanlış sınıf/konum: Uzun PE yolu → etki yok; kısalt, koordineli üç kademeli yap.
Topraklama ölçümü yok: TT’de risk yüksek → ölç, ilave topraklayıcı ring/derin elektrot.
Yangın durdurma atlanmış: Denetimde kalır → bütün geçişleri listeden kontrol et.

25) Sonuç: Standart uyumu, “maliyet” değil, risk sigortasıdır

Elektrik tesisatı projelerinde başarı; “çalışıyor”dan ibaret değildir. Standartlara uygunluk, koruma koordinasyonu, topraklama ve SPD mimarisi, yangın–kaçış entegrasyonu, dokümantasyon ve test kültürü; işletmenin güvenliğini, sürekliliğini ve denetim başarısını garanti eder. Bu yazıda, uygulamada karşılığını bulacağınız ölçülebilir kriterlerle; TN/TT/IT seçiminden selektiviteye, kablo–gerilim düşümünden panolara, RCD/AFDD–SPD’den topraklamaya, ATEX ve yangın gerekliliklerinden saha testlerine kadar uçtan uca bir çerçeve sunduk.
Ödev/dönem projesinde bu çerçeveyi izlerseniz; yalnız çizim değil, kanıtlanmış hesaplar ve protokoller ile desteklenen bir proje teslim eder, denetçiyi de jürinizi de ikna edersiniz. Unutmayın: Standart, yaratıcılığın düşmanı değil; güvenli yaratıcılığın çerçevesidir.

Öğrencilerin akademik başarılarını desteklemek ve yoğun tempoda geçen okul yaşamlarında yardımcı olmak amacıyla kurulan “Ödev Yaptırma” platformu, özgün ve kaliteli ödev çözümleri sunmaktadır. Öğrencilerin farklı branşlardan ödevlerini, projelerini ve makalelerini profesyonel ve deneyimli ekip üyelerimiz aracılığıyla titizlikle hazırlıyoruz. Her bir ödevi, konunun gerektirdiği derinlemesine araştırmalar ve analizler doğrultusunda çözümleyerek, öğrencilerimizin özgün düşünce yapısını ön plana çıkarmasını sağlıyoruz.

“Ödev Yaptırma” olarak, müşteri memnuniyetini ve güvenilirliği en üst düzeyde tutmaktayız. Öğrencilerin bize teslim ettikleri ödevlerin tümü, gizlilik ve güvenlik ilkelerine sıkı sıkıya bağlı kalınarak işlenir. Her ödev, öğrencinin taleplerine ve öğretmenin yönergelerine uygun olarak özelleştirilir ve her zaman orijinal içerik üretmeye özen gösteririz. Öğrencilerin akademik itibarını korumak ve güvenilir bir öğrenme deneyimi sunmak için elinizdeyiz.

“Ödev Yaptırma” platformu, kullanıcı dostu arayüzü sayesinde öğrencilere kolayca ulaşılabilir bir hizmet sunmaktadır. Kullanıcılar, web sitemiz üzerinden basit adımlarla ödevlerini yaptırma taleplerini iletebilir ve ihtiyaç duydukları konuda uzmanlaşmış ekip üyelerimizle iletişime geçebilirler. Hızlı yanıt verme ve esneklik, öğrencilerin zaman baskısı altında olan durumlarında da yanlarında olduğumuzu hissettirir. “Ödev Yaptırma” olarak, öğrencilerin başarısını desteklemek ve onlara daha fazla öğrenme fırsatı sunmak için buradayız

İçerik Üreticisi

Biyografinin Tamamını Gör