
Tezden üretilmiştir ibaresi, makalenizin bir yüksek lisans veya doktora tezine dayandığını okura ve editöre açıkça bildiren kısa bir etik beyandır. Genellikle makalenin ilk sayfasında, başlığa veya yazar adına bağlı bir dipnotla yazılır; içinde tezin başlığı, türü, üniversitesi, yılı ve çoğu zaman danışmanın adı yer alır. Kesin yer ve biçimi ise gönderdiğiniz derginin yazım kuralları belirler.
Bu rehberde ibarenin neden gerektiğini, nereye ve nasıl yazılacağını, örnek kalıpları ve en sık yapılan hataları adım adım ele alıyoruz.
Tezden üretilmiştir ibaresi neden gereklidir?
Bir tezden makale üretmek meşru ve yaygın bir yoldur. Ancak aynı araştırmanın daha önce tez olarak sunulduğunu belirtmezseniz, okur iki metni birbirinden bağımsız sanabilir. Bu da tekrar yayım ya da kendinden intihal tartışmasına yol açabilir.
Örneğin İSNAD Atıf Sistemi’nin yayın etiği beyanı bölümü, tezden üretilen çalışmalarda bu durumun ilk sayfada mutlaka belirtilmesini önerir. Ayrıca beyan, ileride akademik başvurularda çalışmanın “tezden üretilmiş yayın” olarak doğru sınıflandırılmasına da yardımcı olur.
İbare makalenin neresine yazılır?
En yaygın uygulama, ibarenin ilk sayfada yer almasıdır. Ancak dergiler bunu farklı noktalarda ister:
- Başlığa bağlı dipnot: Makale başlığının sonuna bir yıldız (*) eklenir ve açıklama sayfa altına yazılır.
- Yazar bilgisinin altı: Bazı dergiler kurum, e-posta ve ORCID bilgisinin hemen altına kısa bir not ister.
- Ayrı başlık sayfası: Kör hakemlik uygulayan dergilerde yazar bilgileriyle birlikte ayrı dosyada verilir.
- Sistem formu: Gönderim sisteminde “türetilmiş çalışma” gibi bir alan işaretlenir ve tezin künyesi yazılır.
Örneğin DergiPark’ta yayımlanan Türklük Bilimi Araştırmaları yazım kuralları, kurum, e-posta ve ORCID bilgisinin hemen altında çalışmanın mahiyetini bildiren bir not verilmesini ister. Bu yüzden önce kendi derginizin yönergesini okumanız gerekir.
Tezden üretilmiştir ibaresi nasıl yazılır? Örnek kalıplar
İbare kısa olmalı ama tezi tanımlamaya yetecek bilgiyi içermelidir. Aşağıdaki kalıpları kendi bilgilerinizle doldurarak kullanabilirsiniz:
- Bu makale, [Danışman Unvanı ve Adı] danışmanlığında hazırlanan “[Tez Başlığı]” başlıklı yüksek lisans tezinden üretilmiştir ([Üniversite], [Enstitü], [Yıl]).
- Bu çalışma, [Yıl] yılında [Üniversite] [Enstitü] bünyesinde tamamlanan “[Tez Başlığı]” başlıklı doktora tezinin bir bölümüne dayanmaktadır.
- This article is derived from the master’s thesis entitled “[Title]”, supervised by [Name] ([University], [Year]).
İki dilde öz isteyen dergilerde İngilizce karşılığı da eklemek iyi olur. Ayrıca tez başlığını tezdeki biçimiyle, kısaltmadan yazmanız tutarlılık sağlar.
Tezden üretilmiştir ibaresinde hangi bilgiler yer almalı?
Editörün tezi kolayca bulabilmesi için şu bilgiler yeterlidir:
- Tezin türü (yüksek lisans, doktora, tıpta uzmanlık vb.),
- Tezin tam başlığı,
- Üniversite ve enstitü adı,
- Tezin tamamlandığı yıl,
- Danışmanın unvanı ve adı (derginiz istiyorsa),
- Varsa tez numarası veya erişim bağlantısı.
Bunun yanı sıra makale bir bildiriden de geliştirildiyse, bu durumu ayrı bir cümleyle belirtmek gerekir. Böylece çalışmanın tüm geçmişi şeffaf biçimde görünür.
Gönderim sisteminde ayrıca ne beyan edilir?
Birçok dergi, ibarenin metinde yer almasının yanında gönderim formunda da beyan ister. DergiPark’taki bazı dergilerin başlık sayfası şablonlarında “tezden üretilmiştir” ve “bildiriden üretilmiştir” seçenekleri ile kaynak çalışmanın künyesi için bir alan bulunur. Dolayısıyla metindeki ibare ile formdaki bilgi birebir aynı olmalıdır.
Ayrıca bazı dergiler tezden üretilen makaleler için benzerlik oranına özel bir sınır koyar. Bu sınır dergiden dergiye değişir; bu nedenle tek bir evrensel oran yoktur ve kendi derginizin kuralına bakmanız gerekir.
Tezden üretilmiştir ibaresinde en sık hangi hatalar yapılır?
Yazarların çoğu ibareyi son anda ekler. Bu acele, küçük ama önemli hatalara yol açar:
- İbareyi hiç eklememek: En ciddi hatadır; sonradan dergiye düzeltme talebiyle başvurmak gerekebilir.
- Kör hakemli dosyada isim bırakmak: Danışman ve üniversite adı anonim metinde kalırsa hakem kimliği tahmin edebilir.
- Eksik künye: Yalnızca “tezden üretilmiştir” yazıp tezin başlığını ve yılını vermemek.
- Tutarsız bilgi: Metindeki ibare ile sistem formundaki bilginin farklı olması.
- Tezden doğrudan kopyalamak: İbare, tezdeki paragrafları aynen aktarmayı meşru kılmaz; atıf ve alıntı kuralları yine geçerlidir.
Son madde özellikle önemlidir. Tezden makale üretmek, kapsamı daraltıp metni yeniden yazmayı gerektirir. Bu sürecin genel adımlarını tezden makale çıkarma rehberinde de bulabilirsiniz.
Bildiri veya projeden üretilen çalışmalarda ne değişir?
Mantık aynıdır; yalnızca kaynak çalışmanın türü değişir. Bir bildiriden geliştirilen makalede sempozyumun adı, tarihi ve bildirinin tam metninin yayımlanıp yayımlanmadığı belirtilir. Destekli bir projeden üretilen çalışmada ise destekleyen kurum ve proje numarası yazılır. Örneğin hem tezden hem de bir bildiriden yararlanan bir makalede iki ayrı cümle kullanmak daha açıktır. Böylece editör, çalışmanın hangi aşamalardan geçtiğini tek bakışta görür. Özetle tezden üretilmiştir ibaresi tek başına yeterli olmayabilir; çalışmanın tüm geçmişini birlikte beyan etmek gerekir.
Word’de dipnot olarak nasıl eklenir?
İbareyi başlığa bağlı dipnot olarak eklemek için şu adımları izleyebilirsiniz:
- İmleci makale başlığının sonuna getirin.
- Başvurular sekmesinden Dipnot Ekle komutunu seçin.
- Derginiz yıldız istiyorsa dipnot numaralandırma biçimini (*) olarak değiştirin.
- Sayfa altındaki alana ibarenizi yazın ve derginin istediği punto ile satır aralığını uygulayın.
Öte yandan bazı dergiler metinde otomatik işlem komutu istemez ve notu düz metin olarak ister. Bu nedenle biçimi her zaman yönergeye göre seçin. Tez dosyanızda başlık ve bölüm düzeniyle uğraşıyorsanız tezde içindekiler kısmı oluşturma yazımız da işinize yarayabilir.
Göndermeden önce son kontrol listesi
- Tezden üretilmiştir ibaresi ilk sayfada ve derginin istediği yerde mi?
- Tez türü, başlığı, üniversitesi ve yılı eksiksiz mi?
- Kör hakemli dosyada yazar ve danışman bilgisi gizlendi mi?
- Gönderim formundaki beyan metinle aynı mı?
- Tezden aktarılan bölümler yeniden yazıldı ve gerekli yerlerde teze atıf yapıldı mı?
Makalenizi dergiye göndermeden önce genel hazırlık adımlarını tezi yayıncılara göndermek yazımızda da özetledik.
Sık sorulan sorular
Tez henüz savunulmadıysa ibare yazılır mı?
Bu durumda dikkatli olmak gerekir. Tez tamamlanmadan tezin bütününü içeren bir yayın, tezin özgünlüğünü tartışmaya açabilir. Danışmanınızla ve enstitü mevzuatıyla birlikte karar vermeniz en doğru yoldur.
Danışmanın adı yazılmak zorunda mı?
Dergiye ve kurumunuzun kurallarına göre değişir. Yazarlık ise ayrı bir konudur; çalışmaya fiilen katkı verenlerin katkı oranına göre belirlenmesi gerekir.
İbareyi unuttuysam ne yapmalıyım?
Makale henüz değerlendirme aşamasındaysa editöre yazıp dosyayı güncelleyebilirsiniz. Yayımlandıysa dergiden düzeltme yayımlanmasını talep edebilirsiniz.
Başlık sayfası, dipnot biçimi ve dergi yönergesine uyum kontrolü için öğrenme ve biçimlendirme odaklı destek almak isterseniz akademik danışmanlık kapsamımızı inceleyebilirsiniz. Kapsam dosyanıza, ücret ise bütçenize göre netleşir. Makalenin bilimsel içeriği ve yazarlık sorumluluğu her zaman sizde kalır.